Veel mensen hebben een hang naar macht en invloed. Dat is voor Heisenberg en Pinkman niet anders. Twee namen die je niet snel vergeet.

Walter White en Jesse Pinkman vormen de kern van de merkwaardige serie Breaking Bad, een regelrechte hit. Het fictieve drama sleept meer dan tien Emmy's binnen.

Ondanks de curieuze verhaallijnen zijn er opvallende parallellen met het echte leven. Althans, dat denk ik. Maar welke dan?

In dit drieluik onderzoek ik die vraag. Hieronder het derde en laatste deel.

Macht

In de onderwereld waarin Walter en Jesse verstrikt raken, draait het uiteindelijk om macht. Niet vastgelegd in wetten, maar wel in ongeschreven regels.

Disciplineren, intimideren, sanctioneren. Het is duidelijk wie de macht heeft. Macht en geweld gaan daar vaak samen.

In de bovenwereld ligt dat anders, maar ook daar spelen machtsverhoudingen een grote rol. Het begrip roept vaak weerstand op, niet vreemd gezien de geschiedenis van machtsmisbruik. Toch draait het in essentie om invloed.

In de klassieke oudheid werd macht gezien als een belangrijke competentie, vooral in combinatie met retorica. Je kon nog zo wijs zijn, zonder overtuigingskracht bleef je invloed beperkt.

Dat zien we vandaag de dag nog steeds, bijvoorbeeld in de politiek: wie weet te overtuigen, wie krijgt gezag? De retoriek staat tegenwoordig nog meer op de voorgrond waardoor communicatie soms verhullend is, ambigue of vilein.

Autoriteit

Voordat Walter ‘breaking bad’ ging, was hij een leraar met autoriteit, gebaseerd op kennis en kunde.

Tegenwoordig is dat in onze wereld geen vanzelfsprekendheid meer.

Autoriteit staat onder druk.

Paul Verhaeghe beschrijft hoe ons economisch systeem heeft bijgedragen aan een sterke nadruk op het individu. We zijn verantwoordelijk voor ons eigen succes en falen. Dat leidt tot een focus op het zelf, terwijl autoriteit juist ontstaat in de relatie met de ander.

Gezag vraagt erkenning.

Hannah Arendt maakte het verschil tussen macht en autoriteit scherp: macht zonder autoriteit vervalt uiteindelijk in dwang of geweld. Autoriteit vraagt vrijwillige erkenning. Zonder die erkenning wordt macht onhoudbaar.

Vader-weet-het-beter

Die erkenning was vroeger duidelijker geregeld. Het patriarchale model — vader, kerk, hiërarchie — bood structuur en houvast.

Die basis is grotendeels weggevallen.

Wat ervoor in de plaats komt, is minder helder. In organisaties en in de samenleving zoeken we naar nieuwe vormen van gezag. Verhaeghe stelt dat we die opnieuw, gezamenlijk, moeten definiëren.

Doen we dat niet, dan ontstaat een vacuüm. En waar een vacuüm ontstaat, ligt machtsmisbruik op de loer. Of een ruk naar nostalgische ideologie dat het vroeger beter was en klassieke waarden hersteld moeten worden.

De politieke arena

De politiek is bij uitstek een plek waar macht zichtbaar wordt. In een democratie kiezen burgers vertegenwoordigers die namens hen beslissingen nemen.

De politieke arena is daar letterlijk en figuurlijk de plek voor.

Debat, confrontatie, retoriek — het hoort erbij. Zonder die strijd zou conflict zich anders, mogelijk gewelddadiger, uiten.

Tegelijkertijd is het steeds lastiger om de complexiteit van de wereld te overzien. Vraagstukken stapelen zich op. Wie eenvoudige oplossingen biedt, doet die complexiteit meestal tekort. Maar in de beeldvorming en in het sentiment 'scoort' het om te simplificeren terwijl de werkelijkheid gewoonweg niet zo simpel is.

Me first

Het gedrag van Walter White doet gaandeweg de serie denken aan de politieke filosofie van Machiavelli. Macht inzetten om chaos te voorkomen, maar ook: het doel heiligt de middelen.

Dat mechanisme zit, in mildere vorm, ook in onszelf. Misschien minder zichtbaar, minder extreem, maar wel aanwezig zodra ons eigen belang in het geding komt.

We leven in een sterk geïndividualiseerde en digitaliserende samenleving waarin het eigen belang een grote rol speelt. Dat biedt kansen voor zelfontplooiing, maar kent ook schaduwzijden. Mensen kunnen doorschieten.

De balans raakt dan zoek. De Raad voor de Volksgezondheid en Samenleving luidde in 2025 de noodklok over de gesteldheid van onze samenleving: 'hypernerveus'. Burn-out, (over)vermoeidheid, mentale klachten spelen onze maatschappij maar vooral ons welzijn parten.

IKEA-burgers

We moeten ons steeds meer zelf organiseren. Ons leven zelf ‘in elkaar zetten’.

Niet voor niets past het beeld van de IKEA-burger zo goed: kiezen, combineren, zelf bouwen.

Dat biedt vrijheid en regelruimte maar ook fragmentatie. Iedereen zijn eigen route, tenzij we elkaar vinden rond een gezamenlijk doel. Dan kan er ineens wel veel ontstaan. Hoe we tijdens de coronocrisis achter de zorg gingen staan liet die eensgezindheid zien. We kunnen het blijkbaar wel.

Tegelijkertijd blijft de werkelijkheid weerbarstig.

De perfecte samenleving bestaat natuurlijk niet. Wat rest is iets anders: samen zoeken, ploeteren, stap voor stap vooruitkomen. Zoals de Amerikaanse politicoloog en econoom Lindblom het noemt: muddling through.

Aanmodderen, in de beste zin van het woord.

Perfectie

Perfectie bestaat niet, zeker niet bij complexe vraagstukken.

Breaking Bad laat ons genadeloos zien hoe ingewikkeld problemen kunnen worden en hoe je erin verzeild raakt. Dat kan ons misschien ook overkomen in een wereld die steeds meer op drift lijkt.

Ook in ons echte leven zijn beslissingen steeds vaker suboptimaal en zeker niet perfectl. In de filosofie spreekt men van aporie: vraagstukken waar geen sluitend antwoord op bestaat.

We handelen op basis van ervaring, procedures en inschattingen. De toekomst laat zich echter niet voorspellen. Dat botst met onze neiging om alles vooraf te willen beheersen.

De Amerikaanse filosoof, pedagoog en psycholoog John Dewey pleitte daarom voor denken in termen van ervaring: leren door te doen, in interactie met anderen. Niet eerst alles begrijpen en dán handelen, maar al doende betekenis geven.

De werkelijkheid is bijna nooit zwart-wit. Eerder grijs.

The bigger picture

In een complexe en snel veranderende wereld moeten we voortdurend keuzes maken, vaak onder druk en met beperkte zekerheid. Informatie is overal, meningen ook.

Verbinden wordt lastiger maar tegenover elkaar komen te staan gaat rap. Polarisatie is aan de orde van de dag.

Het vraagt iets van ons om het grotere geheel te blijven zien. Om voorbij individuele belangen te kijken.

Dat vraagt ook om leiderschap, maar niet per se in de vorm van één sterke leider. Eerder als een gedeelde verantwoordelijkheid.

Een machtsvacuüm kan de roep om zo’n sterke leider juist weer aanwakkeren. De geschiedenis maar ook de tegenwoordige tijd laat zien hoe riskant dat kan zijn.

Asymmetrie

In de zoektocht van het heden bewegen we als mensen door een imperfecte en beschadigde wereld.

We zijn mensen van vlees en bloed, met lichte en donkere kanten. Asymmetrisch. We willen het goede, maar doen soms het tegenovergestelde. Dat hoort bij ons.

De vraag is hoe we daarmee omgaan. Of we bereid zijn het gesprek aan te gaan en ons oordeel, onze kloppende 'frames' te onderzoeken.

Misschien ligt daar de uitnodiging.

Niet in perfectie, maar in het dealen met imperfectie. Met het besef dat we tegenstrijdig zijn, dat we belangen hebben en dat we soms dingen doen die we zelf ook niet helemaal begrijpen.

Als we dat onder ogen durven zien, ontstaat er ruimte. Ruimte om te leren, om te corrigeren, te normeren en ook om elkaar beter te begrijpen in de ontmoeting.

Misschien is dat wel wat Breaking Bad uiteindelijk blootlegt. Niet alleen het verhaal van Walter en Jesse, maar ook iets van onszelf.

Onze eigen rafelige randen.